Banki

NBP

24-10-2009

Narodowy Bank Polski (NBP) – bank centralny Rzeczpospolitej Polski posiadający siedzibę w Warszawie

Zakres działań NBP znaleźć można w trzech ustawach, tj. Konstytucji, Prawie Bankowym i bezpośrednio związanej z NBP ustawie o Narodowym Banku Polskim. Podstawowym celem instytucji Narodowego Banku Polskiego jest utrzymywanie stabilnego poziomu cen. Jednocześnie wspierać NBP  powinien rozwój gospodarczy o ile nie ogranicza to celu w postaci utrzymania stabilnych cen.

NBP posiada prawnie usankcjonowany monopol do emitowania znaków pieniężnych Rzeczpospolitej Polskiej, Do zadań Narodowego Banku Polskiego należy również:

• organizowanie rozliczeń pieniężnych,
• prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi,
• prowadzenie działalności dewizowej,
• prowadzenie bankowej obsługi budżetu państwa,
• regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie,
• kształtowanie warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego,
• opracowywanie statystyki pieniężnej i bankowej, bilansu płatniczego oraz międzynarodowej pozycji inwestycyjnej.

Historia NBP

Bankowość centralna w Polsce swoją historie rozpoczyna w 1924 roku wraz z powstaniem poprzednika NBP czyli Banku Polskiego. Był to bank prywatny w formie spółki akcyjnej (Skarb Państwa posiadał tylko 1% udziałów) posiadający wyłączne prawo do emisji banknotów. W tej formie bank centralny przetrwał aż do wojny.

Po wojnie w 1945 roku nowe władzę powołały do  życia NBP mający przejąć funkcje Banku Polskiego. Był to bank państwowy pod kontrolą ministra skarbu. Bank w sytuacji gospodarki centralnie sterowanej szybko stał się podstawowym narzędziem wpływania na gospodarkę PRL przez władzę i oprócz funkcji emisyjnej obrósł dodatkowo we wszystkie funkcje charakterystyczne dla zwykłych banków komercyjnych.

Pod koniec lat osiemdziesiątych przeprowadzono reformy NBP i gospodarcze które umożliwiły skupienie się banku na jego podstawowej dzisiaj funkcji. W 1997 roku wraz z przyjęciem nowej konstytucji rola i znaczenie NBP wzrosły.

Struktura organizacyjna

Wraz z konstytucją z 1997 roku ustalony został podział kompetencji na trzy organy tj. Prezesa, Radę Polityki Pieniężnej ( RPP )i Zarząd

Powoływany na wniosek Prezydenta przez sejm Prezes sprawuje funkcje przewodniczącego Rady Polityki Pieniężnej oraz Zarządu NBP, jest przełożonym wszystkich zatrudnionych pracowników NBP. Do jego obowiązków należy również reprezentowanie Polski w międzynarodowych instytucjach finansowych oraz bankowych,o ile Rada Ministrów nie postanowi inaczej.

Może on uczestniczyć w posiedzeniach Sejmu i Rady Ministrów. W imieniu Rady Polityki Pieniężnej RPP przedstawia  kwartalne informacje o bilansie płatniczym oraz roczne bilanse należności i zobowiązań płatniczych państwa. Prezes NBP przy wydawaniu zarządzeń podlegających ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Za swoje decyzje i działania w przypadku nieprawidłowości może ponieść odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu.

Ta sama osoba nie może być prezesem NBP dłużej niż przez dwie kolejne kadencje (Dana osoba może być przez dwie kadencje z rzędu Prezesem NBP, przerwa jedną kadencję, kolejne dwie kadencje znowu może itd.). Prezes NBP w swej działalności kierować się ma zasadą apolityczności.

W skład drugiego konstytucyjnego organu NBP czyli Rady Polityki Pieniężnej wchodzą:

• Przewodniczący Rady, którym jest Prezes NBP,
• 9 członków, powoływanych w równej liczbie przez: Prezydenta RP, Sejm i Senat.

Członkowie Rady Polityki Pieniężnej powoływani są na 6 lat.

Zgodnie z art. 12 Ustawy o NBP, Rada Polityki Pieniężnej:

• ustala corocznie założenia polityki pieniężnej i przedkłada je do wiadomości Sejmowi równocześnie z przedłożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżetowej,
• składa Sejmowi sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego,
• ustala wysokość stóp procentowych NBP,
• ustala zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków,
• określa górne granice zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych,
• zatwierdza plan finansowy NBP oraz sprawozdanie z działalności NBP,
• przyjmuje roczne sprawozdanie finansowe NBP,
• ustala zasady operacji otwartego rynku.

Rada Polityki Pieniężnej dokonuje oceny działalności Zarządu NBP w zakresie realizacji założeń polityki pieniężnej i uchwala zasady rachunkowości NBP, przedłożone przez Prezesa NBP.

Działalnością Narodowego Banku Polskiego kieruje Zarząd. W jego skład wchodzą: prezes NBP, jako przewodniczący, oraz od 6 do 8 członków Zarządu, w tym dwóch wiceprezesów NBP.

Zarząd NBP realizuje uchwały Rady Polityki Pieniężnej oraz podejmuje uchwały w sprawach niezastrzeżonych w ustawie do wyłącznej kompetencji innych organów NBP.

Do zakresu działania Zarządu NBP należą w szczególności:

• podejmowanie uchwał w sprawie udzielania bankom upoważnień do wykonywania czynności obrotu dewizowego,
• realizowanie zadań z zakresu polityki kursowej,
• okresowa ocena obiegu pieniężnego i rozliczeń pieniężnych oraz obrotu dewizowego,
• nadzorowanie operacji otwartego rynku,
• ocena funkcjonowania systemu bankowego,
• uchwalanie planu działalności i planu finansowego NBP,
• uchwalanie prowizji i opłat bankowych stosowanych przez NBP oraz ustalanie ich wysokości,
• określanie zasad gospodarowania funduszami NBP,
• określanie zasad organizacji i podziału zadań NBP,
• określanie zasad polityki kadrowej i płacowej NBP,
• uchwalanie rocznego sprawozdania z działalności NBP,
• sporządzanie bilansu NBP oraz rachunku zysków i strat,
• opracowywanie bilansów obrotów płatniczych państwa z zagranicą,
• przygotowywanie i rozpatrywanie projektów uchwał i innych materiałów kierowanych do Rady Polityki Pieniężnej.

W strukturze organizacyjnej NBP wyróżnimy również Departamenty, Oddziały Okręgowe i Zakład Usług Gospodarczych

Departamenty w Centrali Narodowego Banku Polskiego

• Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro
• Gabinet Prezesa
• Departament Administracji
• Departament Audytu Wewnętrznego
• Departament Edukacji i Wydawnictw
• Departament Emisyjno-Skarbcowy
• Departament Informatyki i Telekomunikacji
• Departament Kadr
• Departament Komunikacji i Promocji
• Departament Ochrony
• Departament Operacji Krajowych
• Departament Operacji Zagranicznych
• Departament Operacyjno-Rachunkowy
• Departament Prawny
• Departament Statystyki
• Departament Systemu Finansowego
• Departament Systemu Płatniczego
• Departament Zagraniczny
• Departament Zarządzania Ryzykiem Finansowym
• Departament Zarządzania Strategicznego
• Instytut Ekonomiczny
• Zespół ds. Ryzyka Operacyjnego

Zadania oddziałów okręgowych:

• dokonywanie analiz i prognoz kształtowania się obiegu gotówkowego oraz planowanie i zaopatrywanie jednostek bankowych w krajowe i zagraniczne znaki pieniężne
• prowadzenie obsługi rachunków bankowych budżetu państwa i państwowych funduszy celowych
• prowadzenie skupu złotych monet i sztabek
• prowadzenie sprzedaży monet kolekcjonerskich
• uczestniczenie w refinansowaniu banków krajowych
• rozpatrywanie wniosków w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych
• przyjmowanie wniosków o wpis do rejestru działalności kantorowej
• wykonywanie kontroli przewidzianych ustawą Prawo dewizowe oraz ustawą o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu
• opracowywanie sprawozdawczości do bilansu płatniczego państwa oraz międzynarodowej pozycji inwestycyjnej
• dokonywanie analiz i ocen ogólnej sytuacji gospodarczej i finansowej na terenie objętym działalnością oddziału okręgowego

W województwie mazowieckim Oddział Okręgowy w Warszawie wykonuje ponadto obsługę papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa i NBP, prowadzi centralny rachunek bieżący budżetu państwa oraz obsługuje rachunki składkowe Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego i Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej.

Do podstawowych zadań Zakładu Usług Gospodarczych należy:

• zapewnienie porządku, czystości i estetyki w obiektach Centrali, a także wokół obiektów,
• prowadzenie ośrodków szkoleniowych Centrali,
• prowadzenie pokoi gościnnych Centrali,
• wykonywanie zadań w zakresie poligrafii w NBP,
• obsługa kancelaryjna departamentów, Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego i ZUG,
• obsługa transportowa Centrali, Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego i jednostek organizacyjnych, zlokalizowanych w obiektach Centrali, z wyłączeniem transportów wartości oraz prowadzenie warsztatu samochodowego,
• organizacja żywienia zbiorowego w obiektach Centrali w Warszawie,
• prowadzenie biblioteki beletrystycznej.

Dane zebrane i przetworzone przez autora  na podstawie informacji zawartych na oficjalnej stronie Narodowego Banku Polskiego www.nbp.pl

zadania narodowego banku polskiego, rola narodowego banku polskiego